Stosunek ilości osocza do elementów upostaciowanych zmienia się lub może pozostać nienaruszony. Określa się go za pomocą wskaźnika hematokrytowego (0,36-0,48).
Hipowolemia to zmniejszenie objętości krwi. Przyczyną choroby jest ostry krwotok (bez zmiany hematokrytu) lub utrata znacznej ilości wody przez przewód pokarmowy, nerki lub w pocie (zmiana hematokrytu - zwiększona liczba krwinek).
Hiperwolemia to zwiększenie objętości krwi. Przyczyną choroby jest masywne przetaczanie pełnej krwi (bez zmiany hematokrytu), zatrzymanie wody w ustroju i ciężkie schorzenia nerek z ograniczeniem oddawania moczu (zmniejszona liczba krwinek czerwonych) lub przewlekłe niedotlenienie (nadmierna liczba krwinek czerwonych).